Column in eigenWijs, tijdschrift voor pedagogisch medewerkers
‘Als we onze kinderen echt willen helpen moeten wij ouders onze verwachtingen bijstellen over hoe hard kinderen moeten werken. En we moeten scholen stichten die meer eisen stellen aan onze kinderen.’ Dat schrijft columnist Thomas Friedman in de Volkskrant/New York Times. Te veel ouders en kinderen nemen onderwijs niet serieus, vindt hij. Kinderen slagen bovendien te gemakkelijk: ‘als ze maar kunnen aantonen dat ze ademen.’
Er zijn ook anderen geluiden. ‘Als we van onze kinderen houden en willen dat het goed met ze gaat, dan moeten we ze méér tijd gunnen om te spelen, in plaats van minder.’ Dat schrijft evolutiepsycholoog Peter Gray in 360 Magazine. ‘Ga toch spelen’ is de kop boven zijn artikel. Beleidsmakers duwen ons juist de andere kant op, beweert hij. Meer scholing, meer testen, meer begeleiding door volwassenen en minder gelegenheid om in alle vrijheid te spelen. Gray: ‘En zonder de vrijheid om te spelen en te ontdekken zullen ze nooit de sociale vaardigheden aanleren die hen bekwamen in het volwassen zijn.’
Twee tegengestelde meningen, maar allebei zijn ze waar.
Hoe gun je kinderen vrijheid zonder druk? En hoe zorg je dat ze die vrijheid benutten om creatief te zijn, om initiatieven te nemen, om fysieke en sociale vaardigheden te ontwikkelen? Kortom, om leergierig te zijn? Meer dan 85 procent van de Amerikaanse kinderen scoorde in 2008 lager op een creativiteitstest dan kinderen in 1984. Het onderwijs neemt kinderen hun spel af, is Grays conclusie.
Leraren zouden eens een kijkje moeten nemen in de kinderopvang. Want is dat niet de pedagogische opdracht van de kinderopvang? De ontwikkeling van kinderen bevorderen door middel van spel. Uit veel onderzoek is gebleken dat mensen het creatiefst zijn wanneer ze volkomen opgaan in het spel, wanneer ze het gevoel hebben dat ze iets doen enkel en alleen omdat het leuk is. Natuurlijk gaat dat nog niet overal en altijd goed in de kinderopvang. Natuurlijk is de ene pedagogisch medewerker beter dan de andere in het stimuleren van kinderen zonder te pushen, motiveren zonder over te nemen.
Kunnen de ideeën van Friedman (hogere eisen) en die van Gray (meer vrijheid) samengaan? In het onderwijs zal dat wel moeten. Totale vrijheid leidt tot lamlendigheid. Dat blijkt uit de mislukking van onderwijsconcepten die ervan uitgaan dat ieder kind vanzelf tot leren komt.
Eisen stellen moet dus. Dat begint al in de kinderopvang en de buitenschoolse opvang. Opruimen van je eigen rommel, afspraken nakomen, rekening houden met elkaar, verantwoordelijkheid voor je omgeving. Dat wil zeggen dat we kleine kinderen niet als prinsjes en prinsesjes behandelen. Maar wel als wat ze zijn: kinderen.
woensdag 5 maart 2014
Passende kinderopvang
Column in Management Kinderopvang, maart 2014
‘Drie kinderen dat is niet één plus één plus één. Dat is veel meer: het eerste én het tweede kind, het eerste én het derde kind, het tweede en het derde kind en alle drie samen. Zeven grote werelden. Antipathie, vriendschap, vechtpartij, welwillendheid, blijdschap, verdriet. Reken zelf uit over hoeveel werelden tien, twintig, dertig kinderen beschikkelen. Vele werelden en moeilijke werelden, vol doornen en distels.’ Deze mooie uitspraak van Janusz Korczak (uit: Het recht van het kind op respect, Amsterdam 2007) geeft goed weer waarom opvoeding in een groep zo ingewikkeld is.
Met enige zorg kun je daarom kijken naar berichten dat er meer kinderen met ontwikkelingsachterstand en gedragsproblemen naar de kinderopvang komen. Dit is het gevolg van de overheveling van de jeugdzorg naar de gemeenten. BBMP wijdde er een artikel aan in het november/decembernummer. Jo Hermanns, hoogleraar opvoedkunde aan de Universiteit van Amsterdam, voorspelt erin dat over vijf jaar alle jeugdzorgactiviteiten plaatsvinden in en om het gezin en/of het netwerk van kinderen. De kinderopvang, die al een belangrijke wijkfunctie heeft, kan in dat geval rekenen op een sleutelrol.
Niemand is tegen deze ontwikkeling. Iedereen ziet de voordelen van zorg, onderwijs en opvang dichtbij huis. Niet kinderen in een busje zetten, maar een plekje geven in de wijk bij hun buurkinderen. Maar kan de kinderopvang dit aan? Dezelfde vraag wordt al een aantal jaren aan het onderwijs gesteld vanwege de komst van Passend Onderwijs. Vanaf 1 augustus dit jaar moeten scholen alle leerlingen, ook die met extra zorgbehoeften, een plek aanbieden. Kan een school dit aan?
Scholen ontwikkelen een ondersteuningsprofiel waarin staat welke zorg ze kunnen bieden, welke niet. Waarin zijn ze goed? Wat kunnen ze niet? En hoeveel kinderen met zorg kunnen ze herbergen? Het zou goed zijn voor de kinderopvang om hetzelfde te doen.
Passend onderwijs en passende kinderopvang vraagt namelijk wat van de leraar en pedagogisch medewerker. Dat is niet zomaar te leren in een cursusje of door het lezen van een handelingsplan. Handelingsplannen voor kinderen met bijvoorbeeld PDD-NOS of ADHD zijn geduldig, maar staan vaak ver van de realiteit in een groep. Ook zijn er afgelopen jaren al te veel leerkrachten geweest die ambulante begeleiders, die de zorgkinderen ondersteunen, liever zien gaan dan komen. Hun goedbedoelde tips zijn vaak slecht uitvoerbaar in groepsverband en verzwaren hun werk eerder dan dat ze het verlichten. Begeleiding van pedagogisch medewerkers en leerkrachten werkt dan ook alleen als op de groep naar de groep gekeken wordt.
‘Drie kinderen dat is niet één plus één plus één. Dat is veel meer: het eerste én het tweede kind, het eerste én het derde kind, het tweede en het derde kind en alle drie samen. Zeven grote werelden. Antipathie, vriendschap, vechtpartij, welwillendheid, blijdschap, verdriet. Reken zelf uit over hoeveel werelden tien, twintig, dertig kinderen beschikkelen. Vele werelden en moeilijke werelden, vol doornen en distels.’ Deze mooie uitspraak van Janusz Korczak (uit: Het recht van het kind op respect, Amsterdam 2007) geeft goed weer waarom opvoeding in een groep zo ingewikkeld is.
Met enige zorg kun je daarom kijken naar berichten dat er meer kinderen met ontwikkelingsachterstand en gedragsproblemen naar de kinderopvang komen. Dit is het gevolg van de overheveling van de jeugdzorg naar de gemeenten. BBMP wijdde er een artikel aan in het november/decembernummer. Jo Hermanns, hoogleraar opvoedkunde aan de Universiteit van Amsterdam, voorspelt erin dat over vijf jaar alle jeugdzorgactiviteiten plaatsvinden in en om het gezin en/of het netwerk van kinderen. De kinderopvang, die al een belangrijke wijkfunctie heeft, kan in dat geval rekenen op een sleutelrol.
Niemand is tegen deze ontwikkeling. Iedereen ziet de voordelen van zorg, onderwijs en opvang dichtbij huis. Niet kinderen in een busje zetten, maar een plekje geven in de wijk bij hun buurkinderen. Maar kan de kinderopvang dit aan? Dezelfde vraag wordt al een aantal jaren aan het onderwijs gesteld vanwege de komst van Passend Onderwijs. Vanaf 1 augustus dit jaar moeten scholen alle leerlingen, ook die met extra zorgbehoeften, een plek aanbieden. Kan een school dit aan?
Scholen ontwikkelen een ondersteuningsprofiel waarin staat welke zorg ze kunnen bieden, welke niet. Waarin zijn ze goed? Wat kunnen ze niet? En hoeveel kinderen met zorg kunnen ze herbergen? Het zou goed zijn voor de kinderopvang om hetzelfde te doen.
Passend onderwijs en passende kinderopvang vraagt namelijk wat van de leraar en pedagogisch medewerker. Dat is niet zomaar te leren in een cursusje of door het lezen van een handelingsplan. Handelingsplannen voor kinderen met bijvoorbeeld PDD-NOS of ADHD zijn geduldig, maar staan vaak ver van de realiteit in een groep. Ook zijn er afgelopen jaren al te veel leerkrachten geweest die ambulante begeleiders, die de zorgkinderen ondersteunen, liever zien gaan dan komen. Hun goedbedoelde tips zijn vaak slecht uitvoerbaar in groepsverband en verzwaren hun werk eerder dan dat ze het verlichten. Begeleiding van pedagogisch medewerkers en leerkrachten werkt dan ook alleen als op de groep naar de groep gekeken wordt.
Getouwtrek
column in Management Kinderopvang 1/2 2014
We willen samen werken aan voorschoolse voorzieningen: dat was de teneur van de brief die de Brancheorganisatie Kinderopvang, de MOgroep, de Vereniging van Nederlandse Gemeenten en de PO-Raad naar minister Asscher stuurde. Dat was september vorig jaar. De minister liet weten dat hij heel verheugd was met dit initiatief. En misschien was hij ook wel een beetje verbaasd. Maar dat zei hij er niet bij. Wel leek hij goed te beseffen dat een dergelijke saamhorigheid uniek is. Hij prees de betrokken partijen daarom nadrukkelijk.
In de nieuwe discussie naar aanleiding van de zogenoemde Peuterbrief van Asscher lijken de gemeenten en de kinderopvang hun eigen stellingen weer in te nemen. Over het basisidee is iedereen het nog steeds eens. Er moet één integrale voorziening komen voor opvang, ontwikkeling en onderwijs. Dat moet een gezamenlijke verantwoordelijkheid worden, schreven de voorzitters destijds in een opinieartikel in het Haarlems Dagblad (14 september 2013).
Die basisvoorziening is er nog niet. Dat is een stapje te ver voor de minister in een kabinet waarin de VVD een zware stem heeft. Het blijft dus bij wat men tegenwoordig een stip op de horizon noemt.
Ondertussen roeren wethouders van grote steden zich nadrukkelijk in de media. Zij zien hun budget slinken en daarmee hun eigen beleidsruimte. Terwijl ze zo leuk bezig waren met hun eigen ideeën voor een peuterschool of 0-groep. Hebben ze net de kinderopvang zo vakkundig buiten de deur weten te houden, komt die via de achterdeur weer binnen.
Bovendien gaat het gemeentelijk budget voor peuterspeelzaalwerk omlaag. En gaan ouders straks niet massaal naar de kinderopvang als ze eenmaal die drempel hebben genomen om kinderopvangtoeslag aan te vragen?
Dus ontstaat er getouwtrek tussen kinderopvang en peuterspeelzaal, tussen gemeenten en kinderopvangorganisatie. De VNG heeft gelijk dat kinderen het meest baat hebben bij wat zij noemt ‘ontwikkelrecht’: ieder kind moet een aantal dagdelen naar een voorschoolse voorziening kunnen. Maar dat krijgt Asscher er nu juist niet door in dit kabinet. Dus moet hij een tussenstap nemen.
Bovendien krijgen gemeenten de komende jaren voldoende op hun bordje met de overheveling van een deel van de AWBZ, de jeugdzorg en de uitvoering van de Participatiewet. Nog bijna geen enkele gemeente is daar klaar voor.
Een integrale voorziening voor jonge kinderen is het uiteindelijke doel en misschien is die inderdaad het meest op zijn plek onder de hoede van de gemeente. Wie zal het zeggen. Maar Asscher heeft goed gezien dat gemeenten nog niet zo ver zijn.
We willen samen werken aan voorschoolse voorzieningen: dat was de teneur van de brief die de Brancheorganisatie Kinderopvang, de MOgroep, de Vereniging van Nederlandse Gemeenten en de PO-Raad naar minister Asscher stuurde. Dat was september vorig jaar. De minister liet weten dat hij heel verheugd was met dit initiatief. En misschien was hij ook wel een beetje verbaasd. Maar dat zei hij er niet bij. Wel leek hij goed te beseffen dat een dergelijke saamhorigheid uniek is. Hij prees de betrokken partijen daarom nadrukkelijk.
In de nieuwe discussie naar aanleiding van de zogenoemde Peuterbrief van Asscher lijken de gemeenten en de kinderopvang hun eigen stellingen weer in te nemen. Over het basisidee is iedereen het nog steeds eens. Er moet één integrale voorziening komen voor opvang, ontwikkeling en onderwijs. Dat moet een gezamenlijke verantwoordelijkheid worden, schreven de voorzitters destijds in een opinieartikel in het Haarlems Dagblad (14 september 2013).
Die basisvoorziening is er nog niet. Dat is een stapje te ver voor de minister in een kabinet waarin de VVD een zware stem heeft. Het blijft dus bij wat men tegenwoordig een stip op de horizon noemt.
Ondertussen roeren wethouders van grote steden zich nadrukkelijk in de media. Zij zien hun budget slinken en daarmee hun eigen beleidsruimte. Terwijl ze zo leuk bezig waren met hun eigen ideeën voor een peuterschool of 0-groep. Hebben ze net de kinderopvang zo vakkundig buiten de deur weten te houden, komt die via de achterdeur weer binnen.
Bovendien gaat het gemeentelijk budget voor peuterspeelzaalwerk omlaag. En gaan ouders straks niet massaal naar de kinderopvang als ze eenmaal die drempel hebben genomen om kinderopvangtoeslag aan te vragen?
Dus ontstaat er getouwtrek tussen kinderopvang en peuterspeelzaal, tussen gemeenten en kinderopvangorganisatie. De VNG heeft gelijk dat kinderen het meest baat hebben bij wat zij noemt ‘ontwikkelrecht’: ieder kind moet een aantal dagdelen naar een voorschoolse voorziening kunnen. Maar dat krijgt Asscher er nu juist niet door in dit kabinet. Dus moet hij een tussenstap nemen.
Bovendien krijgen gemeenten de komende jaren voldoende op hun bordje met de overheveling van een deel van de AWBZ, de jeugdzorg en de uitvoering van de Participatiewet. Nog bijna geen enkele gemeente is daar klaar voor.
Een integrale voorziening voor jonge kinderen is het uiteindelijke doel en misschien is die inderdaad het meest op zijn plek onder de hoede van de gemeente. Wie zal het zeggen. Maar Asscher heeft goed gezien dat gemeenten nog niet zo ver zijn.
maandag 23 december 2013
Beter luisteren
column in eigenWijs 41
De dag dat ik deze column schrijf is het de Internationale dag van de Rechten van het Kind. ‘Kinderrechten zijn meer dan basisbehoeften zoals eten, bescherming en onderwijs’, zegt Karin Arts, hoogleraar Internationaal Recht in de Volkskrant. ‘Het gaat om het meenemen van kinderrechten in beleid en de bereidheid naar kinderen te luisteren.’
Luisteren wij echt naar kinderen? Toen ik voor het eerst kennismaakte met de filosofie Ruim Baan, die Kinderopvang Humanitas hanteert bij jonge kinderen, schrok ik van mijn eigen onwetendheid. Ik pakte mijn kind op als het in zijn stoel moest om te eten, zonder aankondiging. Ik deed hem een dikke jas aan als ík het koud had. Ik gaf hem een extra hapje als ík vond dat een half bakje fruit niet genoeg was. Ik bepaalde wat mijn kind moest doen. Wat luisterde ik slecht.
Nu zijn mijn kinderen groter en ze roepen me wel tot de orde als ik niet luister. Maar ook dan komen er moment waarop volwassenen slecht luisteren naar kinderen. Zulke momenten zijn bijvoorbeeld toetsmomenten.
Een landelijke toets voor kleuters is onlangs tegengehouden door de Tweede Kamer. Tot leedwezen van staatssecretaris Sander Dekker. ‘Het enige waar naar gekeken wordt, is of kinderen kleuren en woordjes herkennen en of ze de basis van het tellen hebben opgenomen’, zegt Dekker.
Ja, ja. Een voorbeeld uit de Cito-kleutertoets: wat hoort niet in het rijtje thuis bikini, ijsje, sneeuwpop. Bikini, zegt het kind, want die andere twee zijn koud. Fout, zegt Cito. Sneeuwpop hoort er niet bij, die ander twee horen bij de zomer. Luisteren we wel naar wat het kind zegt of hebben we zo onze eigen waarheid?
Hoeveel kinderen uit groep 8 krijgen komende maanden weer een middelbare-schooladvies. Hoeveel kinderen worden vastgepind op een cijfer dat toetsinstituten als Cito hebben bepaald. Hoe weinig luisteren we naar kinderen die de ene dag iets wel kunnen, de volgende dag weer niet en de dag erna weer wel.
‘De belangen van het kind dienen altijd centraal te staan’, zeggen ook de hoogleraren De Ruiter en Öry in NRC Handelsblad. Ze breken dan een lans voor meer luisteren naar kinderen, ook jonge kinderen, als het gaat om kindermishandeling. ‘Vaak wordt geredeneerd vanuit de misvatting dat jonge kinderen niet door de politie kunnen worden verhoord.’
Ook jonge kinderen communiceren. Met heel hun wezen. Ik word dan ook altijd een beetje treurig van ouders, meestal vaders, die hun kinderen pas leuk gaan vinden als ze gaan praten. Natuurlijk is niets zo moeilijk als goed luisteren, zeker naar kinderen en zeker naar baby’s. Maar al doende leert men. Jammer dat de babytijd te kort is, om te leren genieten van een huilende baby.
De dag dat ik deze column schrijf is het de Internationale dag van de Rechten van het Kind. ‘Kinderrechten zijn meer dan basisbehoeften zoals eten, bescherming en onderwijs’, zegt Karin Arts, hoogleraar Internationaal Recht in de Volkskrant. ‘Het gaat om het meenemen van kinderrechten in beleid en de bereidheid naar kinderen te luisteren.’
Luisteren wij echt naar kinderen? Toen ik voor het eerst kennismaakte met de filosofie Ruim Baan, die Kinderopvang Humanitas hanteert bij jonge kinderen, schrok ik van mijn eigen onwetendheid. Ik pakte mijn kind op als het in zijn stoel moest om te eten, zonder aankondiging. Ik deed hem een dikke jas aan als ík het koud had. Ik gaf hem een extra hapje als ík vond dat een half bakje fruit niet genoeg was. Ik bepaalde wat mijn kind moest doen. Wat luisterde ik slecht.
Nu zijn mijn kinderen groter en ze roepen me wel tot de orde als ik niet luister. Maar ook dan komen er moment waarop volwassenen slecht luisteren naar kinderen. Zulke momenten zijn bijvoorbeeld toetsmomenten.
Een landelijke toets voor kleuters is onlangs tegengehouden door de Tweede Kamer. Tot leedwezen van staatssecretaris Sander Dekker. ‘Het enige waar naar gekeken wordt, is of kinderen kleuren en woordjes herkennen en of ze de basis van het tellen hebben opgenomen’, zegt Dekker.
Ja, ja. Een voorbeeld uit de Cito-kleutertoets: wat hoort niet in het rijtje thuis bikini, ijsje, sneeuwpop. Bikini, zegt het kind, want die andere twee zijn koud. Fout, zegt Cito. Sneeuwpop hoort er niet bij, die ander twee horen bij de zomer. Luisteren we wel naar wat het kind zegt of hebben we zo onze eigen waarheid?
Hoeveel kinderen uit groep 8 krijgen komende maanden weer een middelbare-schooladvies. Hoeveel kinderen worden vastgepind op een cijfer dat toetsinstituten als Cito hebben bepaald. Hoe weinig luisteren we naar kinderen die de ene dag iets wel kunnen, de volgende dag weer niet en de dag erna weer wel.
‘De belangen van het kind dienen altijd centraal te staan’, zeggen ook de hoogleraren De Ruiter en Öry in NRC Handelsblad. Ze breken dan een lans voor meer luisteren naar kinderen, ook jonge kinderen, als het gaat om kindermishandeling. ‘Vaak wordt geredeneerd vanuit de misvatting dat jonge kinderen niet door de politie kunnen worden verhoord.’
Ook jonge kinderen communiceren. Met heel hun wezen. Ik word dan ook altijd een beetje treurig van ouders, meestal vaders, die hun kinderen pas leuk gaan vinden als ze gaan praten. Natuurlijk is niets zo moeilijk als goed luisteren, zeker naar kinderen en zeker naar baby’s. Maar al doende leert men. Jammer dat de babytijd te kort is, om te leren genieten van een huilende baby.
Finland
in Management Kinderopvang, 12 2013
Peter van Lieshout, lid van de Wettenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (WRR) zei het heel duidelijk (de Volkskrant, 5 november): ‚De basisschool is ook een vorm van kinderopvang, alleen noemen we dat niet zo. Op de basisschool zien we dat kinderen opgevangen worden in een stimulerende omgeving waarin ze dingen leren die hun leven rijker maken.’ Dat wenst Van Lieshout ook voor de kinderopvang. Zijn WRR pleit voor een ander soort kinderopvang: minder nadruk op opvang, meer op onderwijs. ‚In emancipatoire zin is er met kinderopvang weinig winst meer te boeken. Maar wel in educatieve zin. Maak van de kinderopvang een educatieve omgeving waarin je de cognitieve vermogens van kinderen uitdaagt.’
Als het om educatie gaat, kijkt heel Nederland tegenwoordig naar Finland. Finland-bingo: als het woord Finland ergens op de eerste twee bladzijden van een beleidsnota voorkomt, heb je bingo. Altijd prijs.
Dit voorjaar kwam de Finse goeroe Pasi Sahlberg naar Nederland. Hij vergeleek het Nederlandse en Finse systeem. In Nederland zijn kinderen vanaf vier jaar leerplichtig. ‚Te vroeg’, oordeelt Sahlberg, aldus School aan Zet (22 mei). In Finland gaan kinderen pas op zevenjarige leeftijd naar school. Daarvoor gaan ze naar Kindergarten. ‚Dat betekent niet dat er geen educatie plaatsvindt in de Finse voorschoolse instellingen. “Spelen is een complexe set van vaardigheden en houding. Kinderen zijn goed in spelen als ze verbeeldingskracht en creativiteit laten zien. Begeleiders in Kindergarten en Daycare zijn allemaal universitair opgeleid en getraind om kinderen goed te observeren, om hun nieuwsgierigheid en leergierigheid te prikkelen.”’
Bovendien ligt zowel in de Finse voorschool als op school de nadruk niet alleen op cognitieve vakken. Zo gaan kinderen in het basisonderwijs na elke 45 minuten les een kwartier naar buiten. Dat vertelt lerares Hanna Noomen, van Finse afkomst (Volkskrant 9 november). ‚Dan zijn ze daarna veel frisser.’
Ook Noomen roemt het Finse onderwijs vanwege de professionaliteit van de leerkrachten. Om in Finland op de lerarenopleiding te komen, moet je niet alleen hoge cijfers hebben op het vwo, maar ook aantonen dat je cultureel ontwikkeld bent. ‚Ik moest mijn diploma’s van dansles en pianoles laten zien. Als je die niet hebt, kom je er niet in.’
De kwaliteit in het onderwijs moet omhoog. Dat vraagt om professionalisering, zei Geert ten Dam, voorzitter van de Onderwijsraad in NRC Handelsblad (2 november). Ook pleit zij voor meer waardering van niet-cognitieve capaciteiten.
We kunnen voorspellen dat deze discussies over professionalisering zich binnenkort verplaatst van het onderwijs naar kinderopvang. Het is goed als de kinderopvang daarop alvast een voorschot neemt. En wie weet gaan we dan ook, net als Finland, een scheidslijn maken bij zes jaar in plaats van vier jaar.
Peter van Lieshout, lid van de Wettenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (WRR) zei het heel duidelijk (de Volkskrant, 5 november): ‚De basisschool is ook een vorm van kinderopvang, alleen noemen we dat niet zo. Op de basisschool zien we dat kinderen opgevangen worden in een stimulerende omgeving waarin ze dingen leren die hun leven rijker maken.’ Dat wenst Van Lieshout ook voor de kinderopvang. Zijn WRR pleit voor een ander soort kinderopvang: minder nadruk op opvang, meer op onderwijs. ‚In emancipatoire zin is er met kinderopvang weinig winst meer te boeken. Maar wel in educatieve zin. Maak van de kinderopvang een educatieve omgeving waarin je de cognitieve vermogens van kinderen uitdaagt.’
Als het om educatie gaat, kijkt heel Nederland tegenwoordig naar Finland. Finland-bingo: als het woord Finland ergens op de eerste twee bladzijden van een beleidsnota voorkomt, heb je bingo. Altijd prijs.
Dit voorjaar kwam de Finse goeroe Pasi Sahlberg naar Nederland. Hij vergeleek het Nederlandse en Finse systeem. In Nederland zijn kinderen vanaf vier jaar leerplichtig. ‚Te vroeg’, oordeelt Sahlberg, aldus School aan Zet (22 mei). In Finland gaan kinderen pas op zevenjarige leeftijd naar school. Daarvoor gaan ze naar Kindergarten. ‚Dat betekent niet dat er geen educatie plaatsvindt in de Finse voorschoolse instellingen. “Spelen is een complexe set van vaardigheden en houding. Kinderen zijn goed in spelen als ze verbeeldingskracht en creativiteit laten zien. Begeleiders in Kindergarten en Daycare zijn allemaal universitair opgeleid en getraind om kinderen goed te observeren, om hun nieuwsgierigheid en leergierigheid te prikkelen.”’
Bovendien ligt zowel in de Finse voorschool als op school de nadruk niet alleen op cognitieve vakken. Zo gaan kinderen in het basisonderwijs na elke 45 minuten les een kwartier naar buiten. Dat vertelt lerares Hanna Noomen, van Finse afkomst (Volkskrant 9 november). ‚Dan zijn ze daarna veel frisser.’
Ook Noomen roemt het Finse onderwijs vanwege de professionaliteit van de leerkrachten. Om in Finland op de lerarenopleiding te komen, moet je niet alleen hoge cijfers hebben op het vwo, maar ook aantonen dat je cultureel ontwikkeld bent. ‚Ik moest mijn diploma’s van dansles en pianoles laten zien. Als je die niet hebt, kom je er niet in.’
De kwaliteit in het onderwijs moet omhoog. Dat vraagt om professionalisering, zei Geert ten Dam, voorzitter van de Onderwijsraad in NRC Handelsblad (2 november). Ook pleit zij voor meer waardering van niet-cognitieve capaciteiten.
We kunnen voorspellen dat deze discussies over professionalisering zich binnenkort verplaatst van het onderwijs naar kinderopvang. Het is goed als de kinderopvang daarop alvast een voorschot neemt. En wie weet gaan we dan ook, net als Finland, een scheidslijn maken bij zes jaar in plaats van vier jaar.
Voor school
in Management Kinderopvang, november 2013
De Tegenlicht-documentaire over de Superschool van Eric van ’t Zelfde in Rotterdam deed veel stof opwaaien bij basisscholen en voortgezet onderwijs. ’t Zelfde wil van zijn Hugo de Groot-school een Superschool maken voor leerlingen van 2 tot 18 jaar. Hij wil zelf invloed kunnen uitoefenen op wat er op de basisschool gebeurt. ‘De taal- en andere achterstanden zijn zo groot dat mijn school daar de dupe van is’, zegt hij in de Volkskrant (1 oktober) naar aanleiding van de documentaire. Basisschooldirecteuren natuurlijk in de gordijnen.
De kinderopvang heb ik in het debat echter niet gehoord. Terwijl ’t Zelfde ook plannen heeft met de twee- en driejarigen, want hij heeft het niet over 4 tot 18, maar over 2 tot 18. Citaat uit hetzelfde Volkskrant-artikel: ‘Tussen 0 en 5 jaar leert een kind het meest wat hij ooit zal leren: praten, wat liefde is, en zijn geweten en taalgevoel worden gevormd. Het onderwijssysteem werkt niet in Rotterdam-Zuid, de Haagse Schilderswijk of het Utrechtse Kanaleneiland.’
Niet alleen de basisscholen azen dus op jonge kinderen, ook het voortgezet onderwijs wordt een concurrent van de kinderopvang. ‘Laat crème de la crème het onderwijs verzorgen’ kopt een opinieartikel van ’t Zelfde een dag eerder in dezelfde krant (30 september).
Wie is de crème de la crème voor de voorschoolse periode? Althans wie zou dat moeten zijn? Precies. Gelukkig weten de verschillende partijen die zich met opvoeding en onderwijs bezighouden elkaar steeds beter te vinden. Zie de gezamenlijke Peuterbrief die zij uitstuurden naar minister Asscher (zie artikel elders in dit nummer). Gelukkig zien basisscholen steeds beter de waarde van de kinderopvang.
Nog meer nieuws over peuters. In een Brandpunt-reportage (29 september) op tv werden de peuter- en kleutertoetsen aan de kaak gesteld. Te veel een momentopname, te zeer gedomineerd door een commercieel toetsbedrijf. Lees ook het onthullende artikel in Didactief (september 2013) over vermenging van de publieke en private poot van het Cito.
Ook in de peutertoetsdiscussie mis je de expertise van de kinderopvang. Wie kan de ontwikkeling van kinderen stimuleren zonder in een schools systeem te vervallen? Althans wie zou dat moeten kunnen? Precies.
De voorschoolse periode wordt in de maatschappelijke discussie steeds belangrijker. De kinderopvang moet een belangrijke speler zijn in die discussie. Maar dat is niet alleen een kwestie van imago en zichtbaarheid. De kinderopvang moet ook bij zichzelf te raden gaan of ze die rol ook echt kan vervullen. Dat is niet helemaal een vanzelfsprekendheid. Voor veel kinderopvangorganisaties is er dus werk aan de winkel. Juist nu.
De Tegenlicht-documentaire over de Superschool van Eric van ’t Zelfde in Rotterdam deed veel stof opwaaien bij basisscholen en voortgezet onderwijs. ’t Zelfde wil van zijn Hugo de Groot-school een Superschool maken voor leerlingen van 2 tot 18 jaar. Hij wil zelf invloed kunnen uitoefenen op wat er op de basisschool gebeurt. ‘De taal- en andere achterstanden zijn zo groot dat mijn school daar de dupe van is’, zegt hij in de Volkskrant (1 oktober) naar aanleiding van de documentaire. Basisschooldirecteuren natuurlijk in de gordijnen.
De kinderopvang heb ik in het debat echter niet gehoord. Terwijl ’t Zelfde ook plannen heeft met de twee- en driejarigen, want hij heeft het niet over 4 tot 18, maar over 2 tot 18. Citaat uit hetzelfde Volkskrant-artikel: ‘Tussen 0 en 5 jaar leert een kind het meest wat hij ooit zal leren: praten, wat liefde is, en zijn geweten en taalgevoel worden gevormd. Het onderwijssysteem werkt niet in Rotterdam-Zuid, de Haagse Schilderswijk of het Utrechtse Kanaleneiland.’
Niet alleen de basisscholen azen dus op jonge kinderen, ook het voortgezet onderwijs wordt een concurrent van de kinderopvang. ‘Laat crème de la crème het onderwijs verzorgen’ kopt een opinieartikel van ’t Zelfde een dag eerder in dezelfde krant (30 september).
Wie is de crème de la crème voor de voorschoolse periode? Althans wie zou dat moeten zijn? Precies. Gelukkig weten de verschillende partijen die zich met opvoeding en onderwijs bezighouden elkaar steeds beter te vinden. Zie de gezamenlijke Peuterbrief die zij uitstuurden naar minister Asscher (zie artikel elders in dit nummer). Gelukkig zien basisscholen steeds beter de waarde van de kinderopvang.
Nog meer nieuws over peuters. In een Brandpunt-reportage (29 september) op tv werden de peuter- en kleutertoetsen aan de kaak gesteld. Te veel een momentopname, te zeer gedomineerd door een commercieel toetsbedrijf. Lees ook het onthullende artikel in Didactief (september 2013) over vermenging van de publieke en private poot van het Cito.
Ook in de peutertoetsdiscussie mis je de expertise van de kinderopvang. Wie kan de ontwikkeling van kinderen stimuleren zonder in een schools systeem te vervallen? Althans wie zou dat moeten kunnen? Precies.
De voorschoolse periode wordt in de maatschappelijke discussie steeds belangrijker. De kinderopvang moet een belangrijke speler zijn in die discussie. Maar dat is niet alleen een kwestie van imago en zichtbaarheid. De kinderopvang moet ook bij zichzelf te raden gaan of ze die rol ook echt kan vervullen. Dat is niet helemaal een vanzelfsprekendheid. Voor veel kinderopvangorganisaties is er dus werk aan de winkel. Juist nu.
donderdag 24 oktober 2013
Drie halen twee betalen
in Mangement Kinderopvang 10, 2013
Een overzicht van het rijtje nieuwsberichten over de kinderopvang leest als een faillissementsoverzicht van de Kamer van Koophandel. Kinderopvang X sluit deuren; Kinderopvang Y diep in de schulden; Kinderopvang Z redt het niet.
Daar tussendoor staat nieuws dat evenmin opwekkend is, namelijk acties van kinderopvangorganisaties om nieuwe klanten te werven. Een half jaar gratis luiers bij Kinderopvang A, een dagje Efteling bij Kinderopvang B, de eerste drie maanden gratis bij Kinderopvang C, een extra laag uurtarief bij Kinderopvang D, één opvangdag per week gratis bij Kinderopvang E, inleg op de spaarrekening van uw kind bij Kinderopvang F en ga zo maar door. Je kunt er het alfabet mee vol maken.
Ik word daar niet vrolijk van. BOinK waarschuwt al voor problemen met de Belastingdienst bij gratis-kinderopvangacties. Maar los daarvan, waarom zou je kinderopvang verkopen als ware het een pak wasmiddel in de supermarkt? Ooit een basisschool gezien die op deze manier nieuwe leerlingen werft? Een basisschool wil gekozen worden om waar ze voor staat, om wat ze uitstraalt, om haar lesprogramma, haar aantrekkelijke schoolgebouw, de capabele juf, de hartelijke ontvangst.
Makkelijk praten, zegt u, want wie moet er aan het eind van de maand een groep sluiten omdat er onvoldoende aanwas is? Bovendien betalen ouders onderwijs niet uit eigen zak. Toch zitten veel scholen in hetzelfde schuitje. Zeventig vierjarigen te verdelen over vijf scholen in het dorp? Ook hier is het een kwestie van binnenhalen of groepen sluiten.
Ouders zijn bij hun keuze voor een basisschool niet te lijmen met geld. Ze betalen het onderwijs niet zelf. Maar waarom denken wij dat geld wel een doorslaggevende rol speelt in de kinderopvang?
Ik geloof daar niet in. Bij veel tweeverdieners zit hun tweejarige achter de iPad, hun zesjarige heeft een eigen iPhone. Ouders brengen ze heen en terug naar paardrijles. Ze rijden dagelijks kilometers om voor de beste school. Betalen gitaarles en hockey.
Zelfs de actie van Stichting Kinderopvang Leeuwarden, met maar liefst een jaar lang gratis opvang, levert niet veel op, zo meldt het Friesch Dagblad. ‘Nog maar weinig ouders maken hiervan gebruik.’ En dat is dan ook nog bedoeld voor de lage-inkomensgroep.
En als ouders wel voor de aanbieding vallen, dan is er morgen misschien wel weer een nieuwe aanbieding, van een andere organisatie.
Bekend is dat bij prijzenoorlogen alleen de consument wint. De kinderopvang wordt er niet alleen nauwelijks beter van, maar verliest ook zijn imago. Hoezo is de kinderopvang een partij als het gaat om achterstanden te helpen voorkomen. Zoals wethouder Hilhorst in Amsterdam wil. De kinderopvang: dat is toch drie halen twee betalen?
Abonneren op:
Posts (Atom)