vrijdag 7 juni 2013

Je gunt het ieder kind

Column in eigenWijs 39

Kinderopvang Humanitas hield een paar weken geleden een enquête onder de bezoekers van de Nationale Onderwijs Tentoonstelling (NOT). Dat waren vooral leerkrachten en schoolleiders. Wat is hun mening over de kinderopvang? Lang hebben basisschoolleerkrachten namelijk neergekeken op de kinderopvang. Wat moesten ze met de buitenschoolse opvang in hun gebouw? En hoorden jonge kinderen niet gewoon bij moeder thuis? Zoals zij het gewend waren. Maar die tijd lijkt voorbij.
Leraren weten beter wat kinderopvang is, hebben hun eigen kinderen op de kinderopvang en zien absoluut ook de meerwaarde. Ze pleitten zelfs voor meer samenwerking tussen onderwijs en kinderopvang. Want kinderopvang geeft kinderen een goede start, zo vonden vele respondenten op de NOT. Kinderen uit de kinderopvang komen met een voorsprong de basisschool binnen. Kinderopvang levert een bijdrage aan de ontwikkeling van kinderen. Kinderen leren samen spelen en zelfstandigheid. Kinderopvang zou er voor alle kinderen moeten zijn, zo lieten zij weten.
Het gaat slecht met de kinderopvang als je kijkt naar het teruglopend aantal kinderen, door overheidsmaatregelen, werkeloosheid en krimp van het kinderaantal in sommige regio’s. Maar het gaat goed met het fenomeen kinderopvang. Iedereen snapt tegenwoordig waar kinderopvang voor staat. De eeuwige discussie of het niet zielig is om je kinderen naar de kinderopvang te brengen, hoor je zelfs in deze moeilijke tijd niet meer.
Sterker nog, als kinderen niet meer naar de kinderopvang gaan, zoeken ouders alternatieven. Daarom is de peuterspeelzaal weer zo in trek. Daaruit kun je concluderen dat ouders hoe dan ook vinden dat hun jonge kinderen moeten spelen met andere kinderen, dat de activiteiten die plaatsvinden op zowel de kinderopvang als de peuterspeelzalen goed zijn voor de ontwikkeling van hun kinderen.
En niet alleen ouders vinden dat. Ook het onderwijs, de gemeenten en de jeugdzorg luiden de noodklok. De grote druk op de peuterspeelzalen benadelen peuters die er niet terecht kunnen, peuters met taalachterstanden bijvoorbeeld. De grote gemeenten hebben de minister al laten weten dat ze meer zeggenschap willen over de voorschoolse educatie. En de minister wil het peuterspeelzaalwerk ook onder de Wet Kinderopvang brengen.
‘Kinderopvang, dat gun je ieder kind’ was een aantal jaren geleden de slogan om het belang van kinderopvang onder de aandacht te brengen. Die slogan hebben we lang niet gehoord. Het gaat in de media steeds over geld, over kortingen, over presentjes bij inschrijvingen. Alsof de kinderopvang een Albert Heijn is.
Maar in deze concurrentiestrijd tussen kinderopvangorganisaties is de winnaar uiteindelijk niet de organisatie die het beste prijsaanbod doet, maar de organisatie die de beste kinderopvang biedt. Daarom mag die oude slogan wel weer uit de kast. Al mag je daar dan wel het woordje ‘goede’ voor zetten. Want goede kinderopvang, dat gun je ieder kind.

vrijdag 3 mei 2013

Eigen kracht

Column in Management Kinderopvang 5 2013

‘In Nederland is het zorgen voor de vorige en de volgende generatie een exclusieve taak van individuele vrouwen, zonder de institutionele steun van de gemeenschap, zoals in Scandinavië, en zonder ruimte voor persoonlijke loopbaanontwikkeling, zoals in de VS. Dit alles onder de mom van vrije keuze.’ Dat schrijft hoogleraar Ruth Oldenziel in NRC Handelsblad (6 april).
Kortom, zoek het allemaal zelf maar uit. ‘Eigen kracht’ is het toverwoord van deze tijd. Evelien Tonkens, bijzonder hoogleraar Actief Burgerschap aan de Universiteit van Amsterdam, stoorde zich in Vrij Nederland (3-1-2013) begin dit jaar al enorm aan de rondzingende Eigen Kracht-mantra. ‘Links gebruikt het in de trant van empowerment, voor de liberalen past het naadloos in hun pleidooi voor minder overheid. Maar het blijft een ongelooflijk vaag begrip. Bovendien is uit allerlei onderzoek bekend dat burgerparticipatie vooral is weggelegd voor hogeropgeleiden. Tegen de zwakkeren in de samenleving zegt de overheid nu veel te gemakkelijk: zoek het zelf maar uit. Hoe moet dat bij huiselijk geweld, bij probleemgezinnen die een al even problematisch netwerk hebben?’
De populaire Eigen Kracht-conferentie die gezinnen uit de problemen moet helpen, werkt maar af en toe, schrijft Vrij Nederland. Als wethouder was Asscher een grote fan van deze conferenties. Zijn opvolger Pieter Hilhorst heeft ze min of meer uitgevonden. Ook in de kinderopvang zie je het beroep op eigen kracht toenemen. Kijk bijvoorbeeld naar het ontstaan van de ruiloppassen (kinderopvangtotaal.nl, 3 april). Anja Hol van Humanitas zegt terecht: ‘Het idee dat kinderopvang er alleen maar is om de kinderen ergens onder te brengen als de ouders werken, is totaal achterhaald.’
En ondertussen verdwijnen niet alleen kinderdagverblijven en centra voor buitenschoolse opvang uit onze dorpen en wijken, maar ook kleine basisscholen, openbare bibliotheken, sportclubs en buurthuizen. ‘Onderwijs moet weer meer een onderdeel zijn van de leefwereld en dus in samenhang gezien worden met andere voorzieningen in een wijk, zoals sportclubs, bibliotheek, buurthuizen, gezondheidszorg en kunst. Daarmee versterkt het onderwijs de plaatselijke gemeenschap.’ Dat schreef oud-VOS/ABB-beleidsmedewerker Jo Simons in een filosofisch essay op de website van zijn oude werkgever.
En hij heeft gelijk. Waarom breken wij goede instellingen af, instellingen die zijn ontstaan met veel publiek geld? Waarom slaan we de handen niet in elkaar om er samen wat van te maken. Dat lijkt mij een goede invulling van de populaire PvdA-term samenredzaamheid.
We moeten uitzonderlijke prestaties eisen van onze publieke instellingen, zei Lodewijk Asscher in 2011 tegen de Volkskrant. Hij is nu aan zet. We verwachten uitzonderlijke prestaties van zijn ministerie, van de kinderopvang, het onderwijs en de sociale sector op het gebied van samenwerking.

vrijdag 5 april 2013

Overdreven verschillen

Column in Management Kinderopvang 4 2013

Het schoolgeld voor mijn jongste dochter op de basisschool bedraagt 75 euro. Voor de overblijf betaal ik zestig euro per jaar. Op de Cornelis Vrijschool, gesitueerd in een zijstraat van de PC Hooftstraat in Amsterdam, vragen ze respectievelijk 625 en 205 euro.
Een zilveren school en een gouden school? Naar analogie van de Gouden Groep en de Zilveren Groep van Kinderopvang Koningskinderen in ’t Gooi, die daarmee veel publiciteit kreeg. Ja, op de Cornelis Vrij krijgen bovenbouwleerlingen toneelles tijdens overblijf en misschien ook wel biologische maaltijden. Bij ons op school moeten ze zichzelf vermaken en nemen ze hun gesmeerde boterham mee. Op de Cornelis Vrij hebben ze vakleerkrachten in dienst voor muziek, bewegingsonderwijs, tekenen en handvaardigheid. Bij ons worden die af en toe ingevlogen.
Is het goed dat er voor ouders wat te kiezen valt of moeten we dat in het basisonderwijs niet willen? En in de kinderopvang? In de kinderopvang proberen organisaties zich nu al steeds meer te onderscheiden van hun concurrenten. Dat zal in het basisonderwijs ook gaan gebeuren. De slag om het teruglopende leerlingenaantal moet nog beginnen.
De discussie is opnieuw aangezwengeld door een recent rapport van de Onderwijsraad, dat stelt dat scholen met minder dan honderd leerlingen opgeheven moeten worden. Heel Nederland op zijn achterste benen, want daarmee verdwijnt de laatste school uit het dorp. Daar wil geen politicus zijn vingers aan branden.
Maar daarmee wordt voorbij gegaan aan de vele dorpen waar twee basisscholen elkaar beconcurreren. Een protestant-christelijke en een katholieke, een gereformeerde en een openbare. Allebei met onvoldoende leerlingen maar geen van beide van plan te fuseren. Slechts een derde van alle kleine scholen is de laatste school in het dorp.
Ik denk dat daarbij het verschil tussen de ene school en de andere expres erg overdreven wordt. Ik denk dat ook in de kinderopvang het verschil tussen de ene organisatie en de andere overdreven wordt. Een kinderopvangorganisatie kan nog zoveel geld in marketing stoppen de echte verschillen zijn voor ouders moeilijk te vangen. Zeker niet vooraf. De echte verschillen zitten in de medewerker op de groep, de juf voor de klas. Heb je als ouders een warm en hartelijk intakegesprek gehad, blijkt die pedagogisch medewerker net niet op jouw groep te werken. Heb je jaren te maken gehad met een vast en goed team, opeens blijkt de een na de ander op te stappen.
Natuurlijk moet de uitstraling van de organisatie professioneel zijn, anders komen ouders niet eens binnen. Maar de echte marketing zit bij de pedagogisch medewerker op de groep. Marketing is dus goed personeelsbeleid.

zaterdag 30 maart 2013

Computeren en zelfbeheersing

Column in eigenWijs 38

Stel dat de boekdrukkunst pas uitgevonden zou zijn na de computergame, hoe zouden we dan over lezen oordelen? Dat vraagt Berthold Gunster zich af in zijn bestseller ‘Lastige kinderen? Heb jij even geluk’. Het oordeel over boeken zou vernietigend zijn, denkt Gunster. Boeken stimuleren de zintuigen te weinig; boeken zijn dorre woorden; boeken isoleren kinderen. Gunster vindt daarom dat we geneigd zijn om computeren tot een onnodig groot vraagstuk te maken. Hij pleit voor een iets relaxtere en verstandigere benadering.
Ik ben het met hem eens. Want op de eerste plaats, wat is computeren? Het is een spelletje spelen (soms met meerdere tegelijk, dus sociaal). Het is een weblog bijhouden (creatief). Het is chatten met vriendinnen, met je hele klas (sociaal). Het is je huiswerk maken en informatie verzamelen (cognitief).
En toch… laat een paar ouders praten over opvoeden en het gaat binnen vijf minuten over mobieltjes en computers. Ze leveren veel stress en conflicten op in gezinnen en soms ook op de buitenschoolse opvang. Hoe ga je daar als ouders en pedagogisch medewerkers mee om?
Als kinderen klein zijn, is het relatief eenvoudig. Je beperkt gewoon de schermtijd. Maar wat als ze vergroeid zijn met hun smartphone en iedere paar minuten hun berichten op twitter, hyves of instagram checken? Mijn dochters vergeten nog eerder hun hoofd dan hun mobieltje.
Het beleid bij Kinderopvang Humanitas is dat smarphones in de bso uit gaan. En dat is goed. Kinderen zijn het gewend van school. School en bso komen daar dan ook mee weg, ouders thuis niet. Verbieden heeft ook geen zin, zegt Justine Pardoen die er een boek over schreef (‘Focus. Over sociale media als grote afleider’). Het gaat erom kinderen na te laten denken over hun gedrag, vindt Pardoen.
En voorbeeldgedrag. Hoeveel volwassenen kom je niet tegen die met moeite hun ogen van hun smartphone af kunnen houden. Ook als ze met iemand in gesprek zijn. Ik las laatst over een eetclub waarvan de leden hun mobiele telefoon tijdens het eten in het midden van de restauranttafel leggen. Wie de behoefte niet kan weerstaan om hem op te nemen, moet de complete rekening betalen.
Computergebruik is niet ongezond. Te veel wel. Net als eten en drinken. Ook bij computer/smarphonegebruik  is het een kwestie van zelfbeheersing. Wetenschappers koppelen zelfbeheersing aan gezondheid, welvaart, welzijn en dus geluk (AMC/Volkskrant-lezing De Anatomische Les). Kinderen die planmatig en weloverwogen te werk gaan, over doorzettingsvermogen beschikken, hun emoties onder controle weten te houden, accepteren dat niet al hun wensen nu, meteen, onmiddellijk in vervulling gaan, zijn op volwassen leeftijd gemiddeld gezonder, welvarender, minder vaak crimineel of verslaafd en gelukkiger. Kortom, laat ze hun zelfbeheersing trainen met de smartphone of spelcomputer.

vrijdag 1 maart 2013

Voorschoolse kindcentra

Column in Management Kinderopvang 3 2013

Eindelijk waren ze er ook in de media, verhalen van tevreden ouders over de kinderopvang. De
Volkskrant van 31 januari liet ouders vertellen dat de kinderopvang dan misschien wel meer was gaan kosten, maar dat ze er heel tevreden over waren. Dat hun kind het leuk had, dat het goed voor hem was en dat ze niet van plan waren om hem ervan af te halen.
We moeten deze meerwaarde van kinderopvang veel meer laten zien, roept iedereen in kinderopvangland al jaren. ‘Meerwaarde In ’n Kinderleven’, beter bekend onder de naam MIK, uit Maastricht dacht dat ook en kwam zo aan haar naam. Het helpt niet in deze barre tijden. MIK kondigde eind januari aan locaties te moeten sluiten. Maar MIK bestaat nog. Kinderij, met 35 vestigingen in de Achterhoek, ging failliet. Geen wonder: Kinderij bekt niet, dat klinkt hetzelfde als intensieve veehouderij.
De term kinderopvang dekt de lading niet. We moeten kinderopvang anders noemen, zo pleitten twitteraars onlangs. De hoofdredacteur van dit blad, Marike Vroom, stelde onder meer ‘voorschoolse kindcentra’ voor. Misschien niet heel revolutionair maar helemaal niet zo gek.
Heel lang heeft de kinderopvang en het peuterspeelzaalwerk zich vooral gedistantieerd van het onderwijs. ‘Wij spelen geen schooltje.’ ‘Buitenschoolse opvang is vrije tijd.’ ‘Bij ons mogen kinderen kind zijn.’ Maar het is veel tactischer om lekker aan te schurken tegen het onderwijs, met haar ijzersterke imago.
Dat doen ze bijvoorbeeld in Eindhoven met hun Spilcentra verbonden aan basisscholen. Ze hebben de inhoudelijke regie over het peuterwerk aan de basisschool gegeven. Dat doen ze ook in Amersfoort door alle peuterspeelzalen die aan een school verbonden zijn voortaan voorschool te noemen.
Kinderopvang Humanitas stond in januari op de Nationale Onderwijs Tentoonstelling (NOT). Onder meer om de band met het onderwijs te versterken. Ze liet bezoekers reageren op de stelling: Gelukkig hebben we de Kinderopvang. Uit de reacties blijkt dat er sinds de Motie Van Aartsen-Bos veel is gewonnen. Op een beurs die toch vooral door leerkrachten en schooldirecteuren werd bezocht, waren de reacties opvallend positief. ‘Kinderen komen met een voorsprong op de basisschool’; ‘Kinderopvang leert kinderen met elkaar omgaan’; ‘Je merkt het verschil als een kind op de kinderopvang heeft gezeten’; ‘Kinderopvang levert een bijdrage aan de ontwikkeling van een kind.’ Dat is wel afhankelijk van de locatie en de persoon, werd er bij deze laatste opmerking waarschuwend gezegd. En verder is er bij leerkrachten en schooldirecteuren een roep om meer samenwerking, nog meer doorgaande lijn. Het lijkt bijna een uitnodiging van het onderwijs.

vrijdag 1 februari 2013

Hoera voor Estro of niet?

Column in Management Kinderopvang 1-2 2013

Estro is gered. Hoera voor alle 5800 medewerkers van onder meer Catalpa en Uk die elke dag weer
met liefde voor de kinderen zorgen. Want kom in deze dagen nog maar eens aan een nieuwe baan in de kinderopvang. Fijn voor al die 38.000 kinderen en hun ouders.

Maar toch… heel stiekem, je mag het eigenlijk niet hardop zeggen… misschien was het voor de sector wel goed als Estro geklapt was. Dan hadden de verschillende gezonde onderdelen dat vast wel overleefd.
Ondernemers in de kinderopvang zijn maatschappelijke ondernemers. Maar kun je dat ook zeggen van een financieel vehicle voor durfkapitalisten, zoals Estro? Het ging sinds 2001 door de handen van Waterland, Bencis, Providence en nu zijn er weer nieuwe eigenaren. Gemiddeld drie jaar houden ze het vol.
Toen Catalpa in 2010 werd overgenomen door de Amerikaanse investeerder Providence kreeg de kinderopvangorganisatie een schuld van 230 miljoen euro op de balans, 4,7 maal de brutowinst (Telegraaf, 20 maart 2012). Providence lijkt er nu bij de verkoop geld op toe te leggen, net als de banken. Want de nieuwe eigenaren KKR en Bayside kopen de bankleningen op, maar die zijn afgewaardeerde van 550 naar 120 miljoen.
Hoe verhoudt zich een maatschappelijke sector als kinderopvang met durfkapitalisten die zich voor een paar jaar committeren en een organisatie volstouwen van schulden? En waarom denken zij een goede investering te doen?
‘Het rendement moet komen uit waardegroei van de aandelen’, schrijft het FD (22 december jl.) Die waardegroei denkt Estro te realiseren door ‘actievere werving van kinderen’, blijkt uit het FD-artikel. Het budget voor marketing is van enkele tonnen opgevoerd tot drie miljoen per jaar. Dat moet leiden tot 650 extra aanmeldingen. Dat is dus ruim 3800 euro per binnengehaald kind.
Het Estro-nieuws haalde rond de jaarwisseling alle kranten. En zorgt ervoor dat kinderopvang bij het grote publiek geassocieerd wordt met marktwerking en durfkapitalisten. Niet goed voor dat deel van de sector dat zich meer associeert met de zachte waarde in de samenleving, zoals ontwikkeling van kinderen, voorschoolse educatie en aansluiting bij het onderwijs.
Bovendien heeft het een verzakelijking in de kinderopvang tot gevolg. Investeringen gaan niet naar kwaliteit maar naar bedrijfskundige doelen. Meer organisaties tuigen hun marketingafdeling op in gevecht om het teruglopende kindertal. Samenwerking tussen organisaties wordt moeilijker, beducht als iedereen is voor concurrentie. Natuurlijk speelt hierbij ook de crisis een grote rol, maar Estro zorgt wel voor een onevenwichtig speelveld.

dinsdag 15 januari 2013

Afstemming

Column in Management Kinderopvang 12, 2012

Op het raam van mijn huis hangt een poster met een schreeuwend kind en de tekst: Handen af van de
peuterspeelzaal. De peuterspeelzalen in mijn gemeente dreigen namelijk door een flinke bezuiniging het loodje te leggen. De afgelopen maanden ben ik vaak de boer op geweest voor het behoud ervan. We hebben geflyerd op de markt met een tegenbegroting, waarin de bezuinigingen op een socialere manier zijn ingevuld. We hebben een protestbijeenkomst georganiseerd waarbij de opkomst zo hoog was dat niet eens alle verontwaardigde burgers in het gemeentehuis pasten. Peuterspeelzalen, kinderopvang en ook de scholen lieten tijdens deze bijeenkomst weten hoe belangrijke het peuterspeelzaalwerk is voor de ontwikkeling van kinderen. En gelijk hebben ze. Maar toen de vijfde inspreker vertelde dat kinderen die niet naar een voorschoolse voorziening gaan met een grote achterstand de basisschool binnenkomen, begon het bij mij toch een beetje te kriebelen. En ook bij de door ons ingehuurde gespreksleider. ‘Mijn kinderen zijn nooit naar de peuterspeelzaal geweest’, zei hij. ‘En ik geloof niet dat ze nu een achterstand hebben.’
Hoe goedbedoeld en begrijpelijk, de verdedigers van de voorschool/peuterspeelzaal dreigen soms door te schieten. Ze lijken daarmee de visie van Plato aan te hangen. In Plato’s ideale staat mogen de hoeders ofwel de laagste bevolkingsgroepen niet hun eigen kinderen grootbrengen. Die dragen zij meteen na de geboorte over aan functionarissen die speciaal voor dat doel zijn aangesteld. De Tsjech Tomas Sedlacek beschrijft Plato’s visie in zijn ondanks verschenen en populaire boek ‘De economie van goed en kwaad’. ‘De heersende stroming in het economisch denken ligt al met al niet zo ver af van ditzelfde concept’, schrijft Sedlacek.
Onze maatschappij kent een rare tweespalt waar het de jongste kinderen betreft. Aan de ene kant wordt volop gediscussieerd of 2- en 3-jarigen niet naar school moeten, of de leerplicht niet moet worden vervroegd, of we ouders niet moeten verplichten hun kinderen naar de voorschool te sturen. Want je kunt niet vroeg genoeg beginnen met de ontwikkeling van kinderen, in de door onze maatschappij gewenste richting. Overal wordt bezuinigd maar het regeerakkoord trekt extra geld uit voor extra investeringen in voor- en vroegschoolse educatie.
Tegelijkertijd is de boodschap van veel gemeenten aan professionele peuterspeelzalen: ga maar met vrijwilligers werken in plaats van met twee dure beroepskrachten op een groep. Of ze knijpen de subsidiestroom dicht zodat speelzalen moeten sluiten.
Onderwijs, kinderopvang, peuterspeelzalen en voor- en vroegschoolse educatie moeten op elkaar afgestemd zijn, schrijft het regeerakkoord. Inderdaad, laten we daar nu eindelijk eens werk van gaan maken. Op een ontspannen manier. Niet in het belang van de arbeidsmarkt of van werkende ouders, niet omdat we vinden dat allochtone ouders het niet goed doen, maar in het belang van de kinderen.