Opvoedkramp

Column in eigenWijs 28, tijdschrift voor pedagogisch medewerkers

In het boek ‘Kleine dagen’ van Bernard Dewulf (Librisprijs-winnaar 2010) is een vader aan het stoeien met zijn zoon. De toekijkende grootvader merkt op: ‘Hadden wij dat maar gekund met jullie’. ‘Knuffels zijn een recente ontwikkeling’, concludeert de zoon/schrijver. En verder: ‘In die terloopse zin (van de grootvader) zaten zijn verdriet en woede daarover.’
Wat hebben ouders het tegenwoordig gemakkelijk. Ze mogen knuffelen, genieten, trots zijn, verwennen. Ze mogen kinderen naar hun mening vragen, maar ook nog dooddoeners gebruiken als “omdat ik het zeg”. En als het onverhoopt wat minder gaat, vinden ouders een luisterend oor bij het Centrum voor Jeugd en Gezin.
Ouders hebben geen reden tot klagen, zou je zeggen. Toch wordt het moderne ouderschap geproblematiseerd als nooit tevoren. Ondanks domineerde een onderzoek onder 600 ouders van het maandblad J/M, voor ouders het nieuws. Ouders ervaren opvoedstress; de angst voor mislukking maakt ouders faalangstig; opvoeden is een doorlopend examen; ouder hebben opvoedkramp. Zo luidde de conclusies.
Het onderzoek bevestigt het clichébeeld over ouders en komt niet toevallig uit in augustus, komkommertijd. Het zet niet alleen ouders op de kaart, maar vooral ook het blad J/M. Goed voor de verkoop, zo’n onderzoek.
Zijn de conclusies opzienbarend? Vier op de tien ouders vinden dat veel ouders hun kroost opvoeden tot onzelfstandige watjes. Een dergelijke uitkomst zagen we in meer onderzoeken. Ik doe het goed, maar anderen niet. Het gaat goed met mij, maar slecht met de wereld.
Andere conclusie: ouders hebben regelmatig het gevoel het niet goed te doen Natuurlijk twijfelen ouders soms. Dat hoort bij een kritische houding. Wie wil er ouders die nooit twijfelen. Pedagogiek is bovendien geen exacte wetenschap. Ik neem aan dat ook pedagogisch medewerkers regelmatig twijfelen of ze het wel goed doen. Daar komt nog bij dat opvoedkundige ideeën veranderen met de jaren. Zie de grootvader die niet mocht knuffelen met zijn kinderen.
Nog steeds mogen ouders trouwens veel dingen niet. Dit maal van de onderzoekers van J/M. Wie zijn kind een fietshelm opzet, een badthermometer gebruikt of een kindveilig stopcontact, valt al gauw in de categorie hyperouder. 79 procent van de ouders heeft zo’n kindveilig stopcontact staat in het onderzoek. Watjes!
De Nederlandse kinderen behoren tot de gelukkigste van heel de wereld. Nederlandse volwassenen doen het ook niet slecht. Wie ouders wíl zien als faalangstig en hyperbezorgd, ziet ook faalangstige en hyperbezorgde ouders. Maar laten we elkaar niets aanpraten.

Lekker klein groepje

Column in Management Kinderopvang 08/09 2010

Ik vind dat kwaliteit niet alleen zit in minder kinderen, zegt Nina Hoogenboom eigenaar van een kinderopvangorganisatie in Management Kinderopvang van mei jl. ‘Wij hebben een huishoudelijke medewerker, die dagelijks de medewerkers ontlast. Dát is pas kwaliteit.’
Opvallend is dat de discussie over groepsgrootte ook in het onderwijs woedt. Veel scholen hebben moeite om hun formatie rond te krijgen. Het is voor directeuren een moeilijke puzzel in de laatste weken van het schooljaar. Hier voegen ze een groep samen, daar laten ze een gymles vervallen of geven groepen extra margedagen. Eigenlijk moeten we toe naar een compleet andere opzet, verzuchtte een schooldirecteur onlangs. Niet meer een volle klas met een leerkracht ervoor, zoals we dat al eeuwenlang doen. Zet beroepskrachten in van het niveau dat nodig is. Dat wil zeggen soms een huishoudelijk medewerker, dan weer een klassenassistent, een onderwijsassistent, een ambulant begeleider, een vakleerkracht van handvaardigheid of een remedial teacher. Niet dat de puzzel dan gemakkelijker wordt, maar voor het geld van een leerkracht kunnen meerdere klassenassistenten aan het werk.
Hetzelfde principe geldt in de kinderopvang. We willen meer differentiatie in het personeelsbeleid. Om de kwaliteit van de kinderopvang te verhogen en om pedagogisch medewerkers meer doorgroeimogelijkheden te bieden. Een HBO-opgeleide pedagogisch medewerker doet ontwikkelingsgerichte spelletjes met de kinderen, een huishoudelijke hulp dekt de tafel en de andere pedagogisch medewerkers zijn bezig met hun dagelijkse activiteiten.
Dat betekent wel dat de deuren open moeten en de groep bij tijd en wijlen groter wordt. Struikelblok zijn de ouders. Die voelen zich prettiger bij een klein groepje. Ook in het basisonderwijs. Maar wat klein is verschilt voor de ouders van een vierjarige van de ene dag op de andere. Lekker klein klasje, stellen ze tevreden vast als de nieuwe kleuterklas achttien kinderen telt. Van een groep van achttien in de kinderopvang waren ze zich doodgeschrokken.
Meer aandacht voor het kind zit niet alleen in minder kinderen, zegt Hoogenboom dan ook terecht. Uit onderzoek naar klassengrootte in het onderwijs blijkt dat leerlingen in grote klassen niet minder goed presteren.
Probleem is wel dat nu al de leidster-kindratio voor nauwelijks meer te volgen is. Daarom werken de covenantpartijen aan een eenvoudiger model. Hopelijk durven ze over hun eigen schaduw heen te springen en bekijken ze groepsgrootte in een breed kader.

Pedagogische kwaliteit

Column in eigenWijs, tijdschrift voor pedagogisch medewerkers van Kinderopvang Humanitas, 27 2010

‘Een middag gewoon lol hebben op de BSO, daar heb je wél pedagogische kwaliteit voor nodig! Maar zoiets gebeurt bijna niet meer.’ Dat zegt Gjalt Jellesma, voorzitter van oudervereniging BOinK, in het internetblad Nul12. Hij is daarin kritisch over activiteiten als sport en muziekles op de BSO. Ze stuwen de uurprijs op en de pedagogische kwaliteit verdwijnt naar de achtergrond.
Als ouder vind ik het prettig dat kinderen naar bijvoorbeeld muziekles of zwemles kunnen tijdens de BSO. Als we het makkelijker willen maken om arbeid en zorg te combineren, dan is dat een goede manier. Niet meer op je vrije middag in het hete zwembad of halen en brengen naar turnen. En belangrijker nog: zo blijft er voor kinderen ook nog wat speeltijd thuis over. Spelen met vriendjes in de buurt of afspreken met een klasgenootje kunnen sommige kinderen niet meer. Drie middagen BSO, voetbal en pianoles: hun weekprogramma zit helemaal vol.
Maar Jellesma heeft wel een punt dat er pedagogische kwaliteit nodig is voor een middagje lol op de BSO. Ik weet niet of dat bijna niet meer gebeurt, zoals hij zegt, maar wel zie ik dat het moeilijk is om een goede balans te vinden tussen een bomvol BSO-programma of de kinderen volledig hun gang laten gaan. Ook de stelling over dit onderwerp op de website van het Pedagogisch Kader roept veel reacties op (pedagogischkader.nl).
Alles mag, niets moet, zeggen we altijd over de BSO. Dat niets moet, houdt het gevaar in dat kinderen een beetje verloren rond lopen. Erg afhankelijk van wie er met ze wil spelen. Die verlorenheid is de ergste nachtmerrie van een ouder. Ik kom wel eens op BSO’s waar ik als ouder erg ongelukkig van zou worden. Niet dat de pedagogisch medewerkers niet lief zijn voor de kinderen, maar ze zijn vooral met andere dingen bezig. Met opruimen, afwassen, met elkaar kletsen. Ze lijken bijna vergeten dat de kinderen er zijn. Voor heel veel kinderen geeft dat niet. Die vinden hun draai wel, die vinden het misschien wel lekker. Maar pedagogische kwaliteit is vooral oog hebben voor kinderen bij wie het niet vanzelf gaat, voor de kwetsbare kinderen. Een sociaal vaardig kind dat altijd met iedereen vriendjes is, kun je als ouder overal achterlaten. Maar van een professionele BSO verwacht je dat ze ook jouw niet zo toegankelijke kleuter een fijne middag bezorgen. En daar is inderdaad pedagogische kwaliteit voor nodig.

Wel of geen staatsopvoeding

Column in Management Kinderopvang, 6/7 2010

Even leek de fusie tussen MOgroep en de Branchevereniging Kinderopvang Nederland een gelopen race. Eind november vorig jaar stemden de leden van beide verenigingen in met het voornemen tot samenvoeging. Maar dat de Branchevereniging afzag van ondertekening van het eindrapport van de Taskforce Kinderopvang/Onderwijs zet het proces een flinke stap terug. De Branchevereniging had volop meegedaan in het denkproces, maar kon zich niet achter het eindresultaat scharen.
‘De Branchevereniging deelt op essentiële onderdelen de beschreven visie in het rapport van de Taskforce van Ina Brouwer niet’, schrijft ze in haar persbericht van 25 maart. De Taskforce van Ina Brouwer? Van Agnes Jongerius van de FNV tot Loek Hermans van MKB-Nederland tot Kete Kervezee van de PO-Raad, de top van de Nederlandse samenleving was erbij. En de Branchevereniging doet alsof het een gedachtenspinsel is van Ina Brouwer. Met zo’n opmerking maak je geen vrienden.
Te veel overheidsinvloed, stelt het persbericht verder. Merkwaardig is dat voorzitter Willem Vermeend in het aprilnummer van BBMP zegt de citaten die Trouw (26 maart) uit het persbericht heeft overgenomen niet te herkennen: ‘Ik ken die citaten niet. In ieder geval komen ze niet van mijn bestuur. Laat ik het zo zeggen: het is geen bestuursopvatting.’ Nou is PvdA’er Vermeend de laatste tijd wel vaker in de war. Vlak voor de verkiezingen prees hij het partijprogramma van de VVD nog aan als het beste voor de economie.
Te weinig ruimte voor vraagsturing en ondernemerschap, gaat het persbericht door. Hoe dan ook, het moge duidelijk zijn dat de twee brancheverenigingen een verschillende visie op kinderopvang hebben. De Branchevereniging ziet de kinderopvang als een onderneming, de MOgroep als een maatschappelijke voorziening. In dat laatste geval is een coöperatie van onderwijs en kinderopvang geen probleem, in het eerste wel.
‘Staatsopvoeding door professionals’, noemt ook Wendeline van Luijk van Gastouderbureau Flexmoeders (lid van de Branchevereniging) het in haar weblog. En ze verwijst nog eens fijntjes naar Ina Brouwer als ‘oud-communist’.
De Besturenraad (vereniging van christelijke scholen) vindt dat de Branchevereniging terecht beducht is voor verregaande overheidsinvloed op de opvoeding, maar is wel voor een integrale voorziening. Daarom vindt de Besturenraad dat het onderwijs de regierol moet vervullen. ‘Daarbij is ruimte voor het creëren van een doorlopende pedagogische leerlijn volgens de visie van de onderwijsinstelling’, schrijft de Besturenraad op haar website. Twee honden vechten om een been en de derde loopt er ras mee heen.

Niet peuters, juffen hebben achterstand

OPINIE de Volkskrant, Astrid van de Weijenberg op 15 mei

Jongens zouden een jaar later naar de basisschool moeten, zegt Lauk Woltring. Niet alleen voor jongens, voor bijna alle kleuters ligt het tempo te hoog.
Vroeger konden 4-jarigen in de kleuterklas langzaam wennen, tegenwoordig moeten ze vanaf dag één aan de bak. Of liever nog ervoor al, in de voorschool. In groep 1 en 2 van de basisschool heeft de cognitieve ontwikkeling steeds meer nadruk gekregen. Niet alleen jongens, zoals Lauk Woltring schetst (Jong, 4 mei) kunnen dat vaak niet bijbenen, ook veel allochtone kinderen niet. En er zijn genoeg meisjes die de aansluiting ook missen, omdat ze er nog niet aan toe zijn.
In groep 2 wordt van kleuters verwacht dat ze letters en cijfers kunnen benoemen en hun eigen naam schrijven. Twee belangrijke criteria bij het signaleren van taalachterstanden. Toch krijgen veel kinderen, onder hen veel jongens, pas later interesse in cijfers en letters, bijvoorbeeld halverwege groep 3. En dan gaan ze ook als een speer vooruit. Ze zijn namelijk schoolrijp geworden.
Zo heette dat vroeger. Maar daar kunnen we tegenwoordig niet meer op wachten, want dan hebben kinderen al een enorme achterstand opgelopen. Wie de promoties aan de faculteiten psychologie en pedagogie een beetje volgt, komt steeds weer nieuwe pleidooien tegen voor steeds weer nieuwe toetsen.
Ook de politiek laat zich niet onbetuigd. De VVD wil volgens haar verkiezingsprogramma peuters verplicht toetsen om taalachterstanden op te sporen. Voormalig staatssecretaris Dijksma is daar tegen, maar zij had in haar bestuursperiode de mond vol van taalachterstanden aan het begin van de basisschool. ‘En die achterstand is niet meer weg te werken’, kwam daar onheilspellend achteraan. En het erge is: ze heeft gelijk.
Naarmate het onderwijs meer cognitief is ingesteld, wordt de kloof steeds groter tussen de achterblijvers en de voorlopers. Betekent dat dat we steeds vroeger moeten beginnen om de achterblijvers op te sporen? Dat gebeurt nu. Maar is het eind dan niet zoek of liever het begin? Moeten we eenjarigen gaan toetsen, tweejarigen bijles geven?
Pedagogen in kinderopvang en peuterspeelzalen hameren erop dat het belangrijk is om de totale ontwikkeling van kinderen te stimuleren: motorisch, creatief, sociaal-emotioneel én cognitief. Maar op de huidige basisschool ligt de nadruk steeds meer op taal en rekenen.
Dat komt enerzijds doordat de meeste kleuterleerkrachten geen speciale opleiding meer hebben gevolgd. Een specialisatie tot kleuterleerkracht tijdens de Pabo-opleiding kan dat probleem verhelpen. Blijft overeind dat de Onderwijsinspectie al van kleuters een Cito-score verlangt. Weinig scholen durven die eis naast zich neer te leggen. Met als gevolg dat zij de les aanpassen en er op menig kleuterklasdeur een paar keer per jaar ‘Stilte Citotoets’ prijkt.
Veel politieke partijen zijn voor meer samenhang tussen schoolse en voorschoolse voorzieningen, zoals kinderopvang en peuterspeelzaal. De kans is groot dat daarmee schoolse systemen de voorschoolse periode infecteren. Zoals de echte kleuterklas verdween bij het ontstaan van de basisschool. Een goede pedagogisch medewerker, peuterspeelzaalleidster en kleuterleerkracht heeft geen schoolse methode nodig. Die weet dat jonge kinderen zich spelenderwijs ontwikkelen. De ene iets sneller, de andere iets langzamer. School dus niet de peuters en kleuters bij, maar de pedagogisch medewerkers en de leerkrachten op de basisschool. En begin met het afschaffen van Cito-toetsen in de kleuterklas.

Business Class

Column in ManagementKinderopvang, mei 2010

Waarschijnlijk kijken weinig lezers van Management Kinderopvang op zondagochtend naar Business Class, de talkshow van vastgoedcelebrity Harry Mens. Dat hoeft ook niet, als de klanten van kinderopvangondernemer Bas Beek het maar doen. Beek telde ooit namelijk 15.000 euro neer voor een paar minuten aan tafel bij Mens. Hij heeft er geen spijt van, vertelt hij in het Financieele Dagblad (7 april jl). Beek is eigenaar van CompaNanny, kinderopvang bij de werkplek. CompaNanny heeft sinds kort ook bso’s. De bso in het World Fashion Center heeft lange wachtlijsten. Dan moet de nood in Amsterdam toch wel heel hoog zijn, zou je denken. Wie brengt anders zijn kind van vier na school onder in een kantoorkolos waar hij waarschijnlijk de rest van zijn leven niet meer uitkomt. Dat geldt overigens ook voor dagopvang in kantoorgebouwen. Het lijkt ideaal je kind direct ophalen uit je werk, maar is het dat ook? Lekker samen terug in de file. Een kennis reed jarenlang met zijn baby iedere dag 65 kilometer heen en terug.
Dan is het voorstel van de ambtelijke werkgroep, in het kader van wat eufemistisch heroverweging genoemd wordt, beter. De Nieuwe School van 8 tot 18.00 uur. Kinderen niet alvast onderbrengen bij de ING Bank of Pricewaterhouse, maar lekker in hun eigen vertrouwde omgeving. Toegegeven erg innovatief is het voorstel niet. Maar gepresenteerd vanuit een bezuinigingsperspectief heeft het waarschijnlijk meer kans van slagen dan vergelijkbare ideeën in het verleden.
De MOgroep is tegen. Het komt wel een beetje in de richting, vindt de werkgeversvereniging, maar het moet niet vanaf vier jaar, het onderwijs moet niet centraal staan en het moet niet gratis. Daarmee haal je nu net de elementen eruit die het voorstel kans van slagen geven. Natuurlijk kan de Nieuwe School een bedreiging voor de buitenschoolse opvang zijn. Maar het is ook een kans om de specialiteit van de bso, namelijk activiteiten na school, aan de man te brengen. Nog te vaak zoeken gemeenten naar goede naschoolse activiteiten, maar vinden de juiste partners niet. Nog te vaak gaan scholen zelf op zoek naar een aanbod om kinderen na school een stimuleren omgeving te bieden. De bso kan dé specialist zijn op het gebied van naschoolse activiteiten, of dat nu in de eigen bso is of in de school, in het buurthuis of op de sportvelden. Zeker de markt voor kinderen boven de negen jaar ligt daar.

Het stinkt hier

Column in eigenWijs nr 26, 2010

‘Het stinkt hier. Ik ga niet naar deze school.’ De dochter van een vriendin wist het meteen toen ze op de open dag over de drempel stapte. De brochure van de door haar zelf geselecteerde middelbare school was wervend en glanzend. De website was spetterend, maar de werkelijkheid stonk.
‘De neus geeft het verstand geen voorrang’, staat in het boek ‘Verborgen verleider’ van psycholoog Piet Vroon over de psychologie van de geur. Niet voor niets raden makelaars huizenverkopers aan om een appeltaart te bakken als er kopers komen kijken. Hoewel deze oude verkooptruc inmiddels misschien al te doorzichtig is.
Niet alleen de yogaclub stookt etherische oliën, ook commerciële bedrijven hebben steeds meer aandacht voor geur. Lekkere geuren nodigen uit tot kopen. Nivea zorgde voor het bekende Nivea-luchtje op haar Huishoudbeurs-stand en verkocht twee keer meer dan het jaar ervoor. Er zijn zelfs bedrijven die zich specialiseren in geur. Bijvoorbeeld voor cafés waar de stinkluchtjes zijn toegenomen sinds het rookverbod. De sigarettenrook is er nu vervangen door de geur van zweet, verschraald bier en knoflook. Daar moet iets aan worden gedaan, anders blijven klanten weg.
Baby’s kunnen nog niet zeggen ‘Het stinkt hier. Ik ga niet naar dit kinderdagverblijf.’ Hun ouders wel. Wat ruik je als je een kinderdagverblijf binnenstapt? Dat is heel wisselend. Maar te vaak zijn het poepluiers, geparfumeerde babydoekjes of een combinatie van beide. Persoonlijk kan ik geen Zwitsal-babylotion meer ruiken. Bij de snoetenpoetsers met hetzelfde luchtje denk ik eerder aan een poepbroek dan aan een frisgewassen baby. Ik weet niet hoe snel ik die geur van mijn handen moet wassen. Terwijl ze bedoeld zijn om te wassen zonder water.
Datzelfde probleem hebben trouwens aroma’s die proberen geur te verbloemen. Met zo’n aroma is op zich niets mis, als het ouders maar niet de indruk geeft dat die geur in de plaats komt van hygiëne en frisse lucht.
Hoe zorg je voor een prettige geur in het kinderdagverblijf? Het begint met bewustwording. Hoe ruikt het er als je binnenkomt? Vaak de ramen open is ook een must. Misschien niet goed voor het buitenklimaat, wel voor het binnenklimaat, in meerdere opzichten. En ook op het kinderdagverblijf doet de geur van appeltaart of versgebakken koekjes het goed. Vooral omdat samen koekjes bakken heel gezellig is.