Ouders opvoeden

Column in Management Kinderopvang, mei 2011

‘Crèche-kind stuk slimmer’ kopt het AD. En De Telegraaf, de Volkskrant, Elsevier, het Financieele Dagblad. Elly Singer haalden overal de krantenkolommen. CDA-voorvrouw Mirjam Sterk twitterde: ‘Veel ouders haalden denk ik vanmorgen opgelucht adem: "Crèchekinderen zijn slimmer " #AD #goednieuwsvoorgoedekdo.’
Inderdaad goed nieuws voor de kinderopvang. Maar of er veel ouders opgelucht adem haalden, betwijfel ik. De meeste ouders zijn tamelijk laconiek over de kwaliteit van de kinderopvang. ‘Ach, ze zijn er toch maar twee dagen.’ ‘Ach, zolang de leidsters maar lief zijn.’
Waarom zijn ouders zoveel bezorgder over de kwaliteit van de basisschool? Daar zijn de kinderen veel langer, lijkt het logische antwoord. Maar is dat zo? Een gemiddelde kleuter gaat weliswaar alle dagen naar school, maar bij elkaar toch maar ongeveer 23 uur. De gemiddelde opvang op een kinderdagverblijf is 2,5 dag. Maar dan wel hele werkdagen. Dat is in veel gevallen ook bijna 23 uur.
Ouders maken zich nog veel drukker over het voortgezet onderwijs. Een van mijn dochters heeft net het lotingencircus in Amsterdam achter de rug. Huilende en boze ouders als hun kind uitgeloot is voor een plaats op het prestigieuze Barlaeus Gymnasium. Want hun toekomst hangt ervan af. De Stichting Vrije Schoolkeuze en de wethouder Onderwijs van Amsterdam hebben scholen onder druk gezet, en deels met succes, om het aantal plaatsen uit te breiden.
Stel je een dergelijke volksopstand voor in de kinderopvang. ‘Wij pikken de wachtlijsten niet langer’. Hebben wij na het verschijnen van het NCKOrapport ouders met spandoeken gezien: ‘Wij eisen kwaliteit van onze kinderopvang’. We kennen Beter Onderwijs Nederland, maar waar is de actiegroep Betere Kinderopvang Nederland?
Komt het omdat ouders het idee hebben dat in de eerste vier jaar lief zijn voldoende is? Komt het omdat ouders geen idee hebben wat het verschil maakt bij jonge kinderen? Hebben ze geen idee dat steeds meer onderzoek laat zien dat die eerste jaren heel belangrijk zijn voor kinderen? Dan moet de kinderopvang niet alleen de kinderen, maar ook de ouders opvoeden. Dan moet de kinderopvang kwaliteit beter zichtbaar maken. Zeker nu de tijd aanbreekt dat er voor ouders iets te kiezen valt. Anders wordt de kinderopvangorganisatie alleen nog beoordeeld op de liefheid van de pedagogisch medewerkers. Of zoals Pieter Hilhorst, Volkskrant-journalist en TV-ombudsman, twitterde: 'Alle vragen patiëntenenquête van OLVG-ziekenhuis gaan over communicatie. Alsof uitleg over behandeling belangrijker is dan behandeling zelf.'

Optimisme

Column in Management Kinderopvang, april 2011

Vorige week reden wij in een optocht achter elkaar, een kleine tweehonderd ouders met hun 9-jarige en 12-jarige kinderen. Allemaal naar de naburige plaats voor vaccinaties. Natuurlijk werd er gecarpoold, maar dan nog was dit onnodige milieubelasting. Bovendien vond de regionale prikdag plaats op een dinsdag, voor iedere ma-di-domoeder een werkdag. Hoezo werk en zorg makkelijker maken? Doorgeschoten efficiency van de GGD. Ik mailde er over met de coördinator. Zij noemde mij zeven argumenten waarom het zo moest. Ik mailde er haar zeven terug waarom niet.
Een van haar belangrijkste argumenten was kostenbesparing, van mij ontheemding. Vroeger hadden wij in mijn stadje twee consultatiebureaus, waaronder een in een beetje groezelig oud monument. Daar kwam je collega-ouders tegen. Daar praatte je informeel over je zorgen en slapeloze nachten. Consultatiebureaumedewerkers en ouders kenden elkaar. Nu moeten ouders ellenlange vragenlijsten invullen. Vragenlijsten die intimiderend overkomen, zo bleek onlangs uit een enquete van Ouders Online.
Er is bij ons nog steeds een consultatiebureau, spik en span. Het is tevens het centrum voor jeugd en gezin. Fantastisch aangekleed. Maar wanneer komen ouders zonder baby’s daar nog? Hoe maak je zo’n centrum laagdrempelig? Door ouders er op onschuldige momenten naar toe te laten gaan. Om te prikken bijvoorbeeld.
Aan de ene kant tuigen we in Nederland nieuwe instellingen op. Aan de andere kant breken we ieder initiatief weer af. De GGD (in mijn regio nog wel gefuseerd met de jeugdgezondheidszorg) kan niet anders, zegt ze, omdat het budget te krap is.
Dat zien we meer. Net lekker bezig als school om passend onderwijs vorm te gaan geven: de minister kort een kwart op het budget. Net gelukt om op je school witte en zwarte leerlingen binnen te halen: de minister zegt dat het niet meer nodig is. Net als kinderopvang veel geïnvesteerd in VVE: de minister schuift de voorschool binnen bij het onderwijs.
Toch zijn er nog steeds mensen, in de kinderopvang en het onderwijs, die hun optimisme niet verliezen. En die mensen gaan het maken. De schooldirecteur die ondanks alles wegen vindt om meer kinderen extra begeleiding te bieden. Bijvoorbeeld door zelf een bso te beginnen en bso-medewerkers in te zetten als klassenassistent. Ook de geslaagde voorbeelden van brede scholen zijn bijna allemaal tot stand gekomen vanwege enthousiast mensen die hun optimisme niet verliezen, die doorgaan en nieuwe ideeën durven uit te proberen. Ook al staat niet vast dat ze gaan slagen. Mensen die het anders durven te doen. Het is niet moeilijk om cynisch te worden in deze tijd. Maar de wereld is aan de optimisten. Daar ben ik optimistisch in.

Op de kleintjes letten

Column in Management Kinderopvang, 3 2011

Dit is niet mijn kabinet, vriend. Dit is ook niet mijn idee van bezuinigen. En toch snap ik de sentimenten achter de bezuiniging op het hoger onderwijs. Ik was afgelopen jaar op diverse hogescholen in het land. Het ene gebouw is nog hipper dan het ander, groot, soms
bijna megalomaan. ROC’s en hogescholen geven daarnaast een vermogen uit aan reclame, meldde NRC Handelsblad (5 febr. jl.) Het voortgezet onderwijs volgt die trend. In hun gevecht om de schaars wordende leerlingen kijken ze niet op een paar tientje. Scholen jutten elkaar op. Aan campagnes voor het werven van leerlingen geven ze tussen de 15.000 en 75.000 euro uit, schat de NRC.
Ik snap dus staatssecretaris Zijlsta als hij vindt dat het best een tandje minder kan in het (hoger) onderwijs. Maar waarom wordt de gehandicapte student die iets langer nodig heeft om af te studeren, dan de dupe.
Dit is ook niet mijn idee van bezuinigingen als het gaat om Passend onderwijs. Maar ook hier snap ik de sentimenten. Wie ooit een jaarverslag heeft gelezen van de samenwerkingsverbanden in onderwijs en zorg weet wat ik bedoel. Zelfs voor geoefende lezers van ambtelijke stukken is er vaak geen touw aan vast te knopen. Zo veel verschillende loketten, zorgcirkels, overleggen, doelstellingen en plannen. En zo weinig zie je ervan terug in de praktijk. Veel geschreeuw en weinig wol. En Passende onderwijs lijkt tot nu toe nog niet veel verder te zijn gekomen dan zo’n zelfde ambtelijk geschreven rapport.
Dus ik snap minister Van Bijsterveld als ze zegt dat er minder bureaucratie moet komen. Maar waarom wordt dan de ambulant begeleider die een slechthorend kind in het reguliere basisonderwijs begeleidt de wacht aan gezegd?
Wat heeft dit alles met de kinderopvang te maken? In de kinderopvang zie je een toenemende grootschaligheid. De hoofdkantoren worden groter, de auto’s van de zaak dikker, iedereen een blackberry. Vroeger dachten we dat dit allemaal voorbehouden was aan het bedrijfsleven. Maar het is gezonken cultuurgoed, van bedrijfsleven naar de universiteit, hogeschool, mbo-opleiding, voortgezet onderwijs, basisonderwijs en nu ook naar de kinderopvang. Tegelijkertijd zie je een toenemende dédain voor manager bij het grote publiek. En dit kabinet speelt daarop in. Veelverdienende bestuurders worden teruggefloten. En terecht. Vakbonden en medezeggenschapsraden in het onderwijs houden steeds beter in de gaten of de overhead nog in verhouding staat tot het geld dat naar het primaire proces gaat. En terecht.
Aan de kinderopvang dus de taak om niet dezelfde fouten te maken. Kinderopvang blijf op de kleintjes letten.

0-groep

column in eigenWijs 30, tijdschrift voor pedagogisch medewerkers van Kinderopvang Humanitas

Peuters moeten naar school, zegt de Onderwijsraad. Een half jaar geleden kwam dit adviesorgaan van de minister met deze omstreden aanbeveling. Te veel kinderen spreken te slecht Nederlands en dat los je op door peuters naar school te laten gaan. Vindt de Onderwijsraad. En dat vindt nu ook minister Van Bijsterveld van Onderwijs. En dat vindt de onderwijswethouder van de gemeente Rotterdam, een oud leraar en schooldirecteur. Alle zegen komt van het onderwijs, menen zij. Ze vinden het daarom heel belangrijk dat de verantwoordelijkheid voor peuters bij de basisschool komt te liggen.
Rotterdam wil volgend schooljaar alle voorscholen omvormen tot zogenaamde 0-groepen. Leerkrachten krijgen bijscholing voor deze jonge groep leerlingen en voor deze bijzondere taak. Heel veel ervaring met het bijbrengen van een nieuwe taal hebben ze tenslotte niet.
Bijscholing is niet alleen hard nodig voor taal, maar juffen en meesters weten ook heel weinig over het jonge kind. Nu al horen we veel klachten over de huidige kleuterjuffen. Op de Pabo leren de toekomstige leerkrachten namelijk weinig over de ontwikkeling van jonge kinderen. Hoe zal het dan gaan als ze straks peuters in hun klas hebben?
Vanuit mijn eigen ervaring met kleuterleerkrachten ben ik niet optimistisch. Toen mijn kinderen van de peuterspeelzaal en de kinderopvang naar de basisschool overstapten, was dat voor ons een cultuurschok. Alles wat in de kinderopvang vloeken in de kerk was, bleek hier heel gewoon. Bijna iedere dag kwam mijn dochter thuis met een ingekleurde kleurplaat. Rond 5 december hingen er twintig identieke pietjes aan een waslijn door de klas. Aan het moederdagcadeau had vooral de juf veel werk. En bij het eerste oudergesprek kregen we te horen dat onze 4-jarige niet rustig op haar stoel bleef zitten. Pas als de juf zei dat ze door moest werken, ging ze vlug vlug aan de slag en dan werd het wel heel slordig.
En dan hadden we hier nog te maken met een echte kleuterjuf. Ze had al jaren groep 1 en 2. Op veel scholen wisselen leerkracht regelmatig. Dan weer van groep 4 naar ½, dan naar 3 en weer terug naar 1/2.
Waarom komen die pedagogisch medewerkers uit de kinderopvang of de peuterspeelzaal niet vertellen over hoe zij hun werk doen, dacht ik toen. En dat denk ik nu nog steeds. Dames, laat jullie expertise zien. Vertel over Pikler, over respect voor het kind, over activiteitengericht werken. Vertel over hoe jullie de ontwikkeling van kinderen op verschillende gebieden stimuleren en niet alleen op cognitief vlak. Pedagogisch medewerkers laat je niet ondersneeuwen door het onderwijs. Pedagogisch medewerkers laat je horen. Op naar het Malieveld, op naar het Binnenhof.

Quality time

column in eigenWijs 29, tijdschrift voor pedagogisch medewerkers van Kinderopvang Humanitas

Een pedagogisch medewerker vertelde mij onlangs dat ze overstapte van de buitenschoolse opvang naar de dagopvang. De reden daarvoor was dat ze niet zo goed wist wat ze moest doen met oudere kinderen. En op het dagverblijf was dat gemakkelijker. Daar was het toch eigenlijk alleen verzorgen. Jammer voor die kinderen in de dagopvang, dacht ik. Jammer voor de pedagogisch medewerker. Kreeg ze maar meer steun van haar organisatie bij het ontwikkelen van een goed activiteitenaanbod. Voor de goede orde: dit was niet iemand van Kinderopvang Humanitas.
De pedagogisch medewerker weer terug in de rol van oppas: dat zie je ook weer in de vele berichten in de media rond de bezuinigingen. De kinderopvang ligt onder vuur. Kinderopvang, dat kan oma ook, en de buurvrouw. Daar moeten we niet zo’n punt van maken. Hoezo sluit de kinderopvang dicht aan bij onderwijs? Hoezo doorgaande pedagogische lijn? We verhuizen de kinderopvang weer naar het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid. Het is toch gewoon een middel om meer vrouwen aan het werk te krijgen.
Dat zijn niet alleen (voornamelijk rechtse) politici die zo denken. Blijkbaar ook sommige pedagogische medewerkers en kinderopvangorganisaties, zoals bovenstaand voorbeeld laat zien. Ook ouders zien de kinderopvang vaak voornamelijk als oppas. Hoeveel ouders kijken serieus naar het pedagogisch plan? ‘Ach, ze zijn hier maar twee dagen’, zeggen ze dan.
Ik heb die uitspraak veel gehoord van ouders rondom mij. Kinderen verpesten kun je niet in twee dagen. Maar hoeveel ouders hangen hun ouderschap niet op aan een uurtje quality time per dag?
Toch zie je ouders kritischer worden naarmate ze langer klant zijn in de kinderopvang. Tegenwoordig hoor ik vrienden juist weer mopperen dat de kinderopvang zo weinig doet met hun kinderen. Vooral op de buitenschoolse opvang is een mooi activiteitenaanbod een onderscheidend kenmerk. Een aanbod waarbij kinderen hun energie kwijt kunnen, maar ook hun creativiteit. ‘De grootste rouwdouwers zitten na een uur buitenspelen, rustig prachtige gedichten te schrijven’, vertelde een enthousiaste kinderopvangdeskundige over haar reis naar Amerika.
Zeker in de tijden van krimp - en die komen eraan - zijn ouders lekker te maken met een mooi programma. Zoals ook scholen leerlingen trekken met hun schilder, schaats- en muzieklessen. Dat pedagogisch medewerkers tegelijkertijd werken aan verschillende ontwikkelingsgebieden zal ouders misschien een zorg zijn. Maar het is mooi meegenomen: voor de kinderen en voor de beroepseer van de pedagogisch medewerkers.

Zedenzaak en aanspreekcultuur


Column in Management Kinderopvang, februari 2011

‘We moeten alerter worden, goed op signalen letten van slachtoffers, maar ook van daders.’ Dat zei Martine Delfos in NRC Handelsblad (27 december jl.) naar aanleiding van de Amsterdamse zedenzaak. Eens in de zoveel jaar wordt de kinderopvang opgeschrikt door seksueel misbruik. Gelukkig zelden in de omvang als de recent aan het licht gekomen Amsterdamse zaak. Maar we moeten toch wrang constateren dat het bij de sector hoort en zal blijven horen. Je kunt je er tegen wapenen, maar het nooit voorkomen.
Sommige media wijten het aan de marktwerking. Jan Kuitenbrouwer noemt de kinderopvang (NRC 15 december) ‘een façade, met daarachter niets dan woeste leegte. Etalagecrèches. Een schimmenrijk van scharrelaars, “ondernemers” en enge jongens met een laptop’. Natuurlijk ben ik het niet met hem eens. Wel denk ik dat er na de invoering van de wet Kinderopvang meer organisaties zijn gekomen waar personeel uitsluitend gezien wordt als kostenpost en dat misbruik daar eerder voor kan komen. Meer mensen alleen op de groep, een minder professionele houding.
Want Martine Delfos heeft gelijk: we moeten alert zijn. Ouders, maar vooral ook pedagogisch medewerkers en hun leidinggevenden. Professionaliteit van de medewerkers kan misbruik niet altijd voorkomen, maar soms wel het verschil maken. In de zaken die de afgelopen jaren in de openbaarheid kwamen, ging het bijna altijd om een dader over wie collega’s achteraf zeiden dat hij ‘wel wat eigenaardig’ was. Die gevoelens zijn lang niet altijd kenbaar gemaakt.
Organisaties in de kinderopvang ontberen vaak een aanspreekcultuur, zei arbeidsrechtdeskundige Arthur Hol in het decembernummer van dit blad. ‘Medewerkers worden niet of weinig aangesproken op hun functioneren. (…) Daarbij komt dat leidinggevenden in de kinderopvang kritiek vaak mondeling en heel omfloerst geven.’
Een goede leidinggevende zorgt dat ze tijdens het werkoverleg signalen opvangt, vindt Hol. Dat doet ze door door te vragen. Dus niet alleen ‘gaat het goed op de groep’, maar ook ‘hoe gaat het met het uitruimen van de afwasmachine, met de oudercontacten, met verschonen’. Daarmee verlaag je de drempel om eenvoudige ergernissen te uiten en verklein je eventuele conflicten tussen collega’s. Daar moeten dus ook vragen over seksualiteit en intimiteit aan toegevoegd worden.
Niet alleen in de kinderopvang blijkt daar vaak nauwelijks over gesproken te worden, ook in het basisonderwijs. Wat doet de leraar als er ruzie uitbreekt onder de douche? Kan een meester een kleuter op schoot nemen? Het onderwerp staat bij de meeste scholen pas sinds kort expliciet op de agenda. Ook al denkt scheidend Onderwijsraad-voorzitter Fons van Wieringen dat zo’n zaak in het onderwijs niet zo gauw voor zou komen vanwege de professionaliteit van de medewerkers (de Volkskrant, 27 december jl.).
Hoe moeilijk en confronterend het misschien ook is, het onderwerp moet op tafel en met grote regelmaat. Niet alleen ter bescherming van de kinderen, maar ook ter bescherming van de medewerkers.

Vraag wat jij kunt doen


column in Management Kinderopvang, januari 2011

Vraag niet wat jouw land voor jou kan doen, maar vraag wat jij voor je land kunt doen. De woorden van John F. Kennedy zijn mateloos populair. Minister van Defensie Hans Hillen gebruikte ze onlangs om het CDA-gedachtegoed over het voetlicht te brengen: ‘een sterk gevoelde maatschappelijke verantwoordelijkheid van burgers jegens elkaar en jegens de overheid’ (de Volkskrant 27 november jl). Ook de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) citeert de beroemde zin in een pleidooi voor meer zelfredzaamheid van burgers.
Balkenende roffelde jarenlang op trom van zelfredzaamheid en gemeenschapszin. Hij is een groot fan van de communautaristische ideeën van Amitai Etzioni: de gemeenschap centraal. Lang werd er een beetje smalend gedaan over deze heilfilosofie, maar nu blijkt dat Balkenende zijn tijd ver vooruit was. Marktwerking heeft afgedaan, dus daar moet iets voor in de plaats komen. In een tijd van bezuinigingen is dat niet de staat, want die heeft geen geld, maar de gemeenschap.
Als het aan de VNG ligt worden burgers veel meer verantwoordelijk voor hun eigen zaakjes. ‘Je moet het niet negatief zien’, zegt een woordvoerder op de website van Binnenlands Bestuur en in een ANP-bericht (6 december jl.). ‘Mensen willen in deze moderne samenleving veel meer zaken zelf aanpakken dan vroeger. Uit onderzoek van TNS Nipo blijkt dat veel gemeenten hun dienstverlening zo aanpassen dat die de zelfredzaamheid van burgers stimuleert. Ruim driekwart van de gemeenten heeft daar in het coalitieakkoord een passage over opgenomen.
Het is natuurlijk een bezuiniging verkopen met een filosofisch sausje. Toch kan het een tegenwicht vormen voor het marktdenken dat ook bij individuele burgers zo gewoon is geworden. ‘Ik wil vanaf morgen vier dagen in de week gaan werken, maar er is geen plek op de opvang voor mijn drie kinderen.’ Menig gemeenteraadslid kreeg de afgelopen jaren dergelijke noodoproepen. Maar moet er dan à la minuut plek zijn? Wat dacht je van een (tijdelijke) afspraak met andere ouders: zij één dag, wij één dag?
De basisschool van mijn kinderen bedacht een nogal ongelukkige vrije-dagenregeling waarvoor de bso niet open wil. Een aantal ondernemende moeders sloeg de handen ineen en regelde zelf wat voor hun kroost. De directeur stelde de school open. Iedereen kan zijn kind brengen. De enige voorwaarde is dat de ouder die brengt ook een dag meedraait in de opvang. Het loopt nog niet storm.
Voor de kinderopvang is dat geen slecht teken. Die zit de komende jaren vast niet te wachten op het motto: vraag niet wat de kinderopvang voor jou kan doen, maar wat jij voor de kinderopvang kunt doen.